به گزارش روابط عمومی رادیو معارف، برنامه «اندیشه‌ها» در رادیو معارف، در گفت‌وگویی تخصصی با حضور محسن حسن‌نژاد، پژوهشگر جنگ‌های تركیبی، و دكتر محمدحسین قربانی، پژوهشگر جنگ‌های تركیبی و شناختی، به بررسی ابعاد فلسفی، راهبردی و نظامی فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی و نقش حكمرانی سایبری در آینده منازعات پرداخت.

در این گفت‌وگو، كارشناسان با اشاره به تحولات فناوری و تغییر ماهیت قدرت در جهان معاصر، بر ضرورت بازنگری در شیوه‌های سیاست‌گذاری فناوری، مدیریت فضای مجازی و مواجهه با تهدیدهای نوظهور سایبری و شناختی تأكید كردند.

بازخوانی فلسفه عالم مثال در عصر هوش مصنوعی

محسن حسن‌نژاد در بخش نخست این برنامه، با بهره‌گیری از مفاهیم فلسفی و اشاره به اندیشه‌های افلاطون، به تبیین نسبت میان جهان دیجیتال و مفهوم عالم مثال پرداخت. در این چارچوب، فضای سایبر به‌عنوان جهانی مبتنی بر داده‌ها و بازنمایی‌های اطلاعاتی بررسی شد كه به‌تدریج در شكل‌دهی به ادراك انسان و مناسبات دنیای واقعی نقش بیشتری پیدا می‌كند.

وی همچنین با طرح مفهوم «عقل فعال مصنوع»، به نسبت میان اندیشه‌های فلسفی درباره عقل و تحولات جدید در حوزه هوش مصنوعی پرداخت. در این بحث، دو رویكرد كلان به آینده فناوری مطرح شد: نخست، دیدگاه‌هایی كه در پی انتقال یا بازتعریف آگاهی انسان در بسترهای دیجیتال هستند و دوم، روندهایی كه از طریق آن‌ها سامانه‌های اطلاعاتی و الگوریتمی در جهان مادی تجسم یافته و بر زندگی روزمره انسان‌ها تأثیر می‌گذارند.

چالش سیاست‌گذاری فناوری و خطر وابستگی راهبردی

در ادامه، موضوع سیاست‌گذاری فناوری و پیامدهای عقب‌ماندگی در توسعه فناوری‌های پیشرفته مورد توجه قرار گرفت. كارشناسان با اشاره به تأثیر ملاحظات سیاسی و جناحی بر روند تصمیم‌گیری در حوزه فضای مجازی، بر ضرورت اتخاذ رویكردی علمی، راهبردی و بلندمدت در این عرصه تأكید كردند.

بر اساس مباحث مطرح‌شده، كشورهایی كه از توسعه فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی بازبمانند، ممكن است با افزایش وابستگی به زیرساخت‌ها و محصولات فناورانه خارجی و كاهش استقلال در تصمیم‌گیری مواجه شوند. در این چارچوب، تقویت توان داخلی و ارتقای ظرفیت علمی و فناورانه، از الزامات حفظ استقلال راهبردی كشورها عنوان شد.

تغییر ماهیت قدرت در جنگ‌های نوین

دكتر محمدحسین قربانی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، با بررسی تحولات جنگ‌های تركیبی و شناختی، به تغییر مؤلفه‌های قدرت در منازعات معاصر پرداخت. به گفته وی، در كنار مؤلفه‌های سنتی قدرت نظامی و سرزمینی، كنترل جریان اطلاعات، داده‌ها، منابع مالی و توجه افكار عمومی نیز اهمیت فزاینده‌ای یافته است.

وی با تشریح مفهوم «جنگ شناختی»، به نقش عملیات مبتنی بر اطلاعات و فناوری در تأثیرگذاری بر ادراك عمومی، اراده سیاسی و انسجام اجتماعی اشاره كرد. همچنین، گسترش هوش مصنوعی و سامانه‌های پردازش خودكار اطلاعات، به‌عنوان عاملی مؤثر در افزایش سرعت، گستره و پیچیدگی این نوع عملیات مورد بررسی قرار گرفت.

حكمرانی سایبری؛ فراتر از امنیت فضای مجازی

یكی دیگر از محورهای اصلی برنامه، مفهوم حكمرانی سایبری و الزامات آن در سطح ملی بود. در این بخش، حكمرانی سایبری مفهومی فراتر از حفاظت معمول از شبكه‌ها و سامانه‌های دیجیتال معرفی شد كه موضوعاتی مانند حاكمیت بر داده‌ها، حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی در حوزه‌های انرژی، مالی و حمل‌ونقل و هماهنگی نظام تصمیم‌گیری و فرماندهی در شرایط بحرانی را در بر می‌گیرد.

كارشناسان همچنین با اشاره به چرخه تصمیم‌گیری موسوم به OODA شامل مشاهده، جهت‌گیری، تصمیم‌گیری و اقدام، نقش هوش مصنوعی و الگوریتم‌ها را در افزایش سرعت پردازش اطلاعات و تصمیم‌گیری در میدان‌های جدید رقابت و منازعه بررسی كردند. در این چارچوب، توان تحلیل داده‌ها، قدرت محاسباتی و كیفیت الگوریتم‌ها از عوامل تأثیرگذار بر برتری راهبردی ارزیابی شد.