به گزارش روابط عمومی رادیو معارف، حجت الاسلام و المسلمین دكتر جباری در برنامه «زلال تاریخ» به بررسی نامه‌نگاری‌های امام علی(ع) و معاویه پس از ماجرای قرآن بر نیزه كردن سپاه شام پرداخت.

وی با اشاره به اینكه معاویه در جریان جنگ صفین، با بالا بردن قرآن‌ها بر سر نیزه‌ها تلاش كرد فضای جنگ را به نفع خود تغییر دهد و در میان سپاهیان امام علی(ع) تردید ایجاد كند، به موضع‌گیری امیرالمؤمنین(ع) در برابر این اقدام اشاره كرد.

بر اساس این روایت، امام علی(ع) در نامه‌ای به معاویه، ظاهرگرایی و ادعای پایبندی او به قرآن را مورد انتقاد قرار دادند و هشدار دادند كه چنین اقداماتی نباید موجب فریب مردم و تغییر حقیقت ماجرا شود.

در مقابل، معاویه در مكاتبات خود مدعی بود كه به دنبال صلاح امت اسلامی، ایجاد الفت میان مسلمانان و احقاق حق خویش است؛ ادعاهایی كه در برابر موضع صریح امام علی(ع) درباره ضرورت قیام به حق قرار داشت.

امیرالمؤمنین(ع) هدف خود را برپایی حق، امر به معروف و نهی از منكر معرفی كردند و تأكید داشتند كه تنها كتاب خدا می‌تواند معیار داوری و فصل‌الخطاب اختلافات باشد.

مظلومیت امام علی(ع) در پذیرش حكمیت

حجت الاسلام و المسلمین جباری در ادامه، با اشاره به شرایط دشوار امیرالمؤمنین(ع) در جنگ صفین، به فشارهای داخلی سپاه ایشان و نقش آن در پذیرش حكمیت پرداخت.

در این بخش، به فرازهایی از نهج‌البلاغه و سخنان امام علی(ع) درباره مجاهدت‌های مسلمانان صدر اسلام در كنار پیامبر اكرم(ص) اشاره شد؛ مجاهدت‌هایی كه با تحمل سختی‌ها و حتی رویارویی با نزدیكان و خویشاوندان در مسیر دفاع از ایمان و حق همراه بود.

در تحلیل این مقطع تاریخی، تفاوت شرایط امام علی(ع) در جنگ جمل و صفین نیز مورد توجه قرار گرفت. در حالی كه حضرت در جنگ جمل توانستند بر مخالفان پیروز شوند، در صفین با فشار بخشی از سپاه خود برای توقف جنگ مواجه شدند.

بر اساس این روایت، گروهی از نیروهای سپاه امام كه تحت تأثیر تبلیغات دشمن قرار گرفته بودند، با اصرار و تهدید خواستار توقف نبرد و پذیرش حكمیت شدند؛ فشاری كه در نهایت، تصمیم مورد نظر آنان را بر امام علی(ع) تحمیل كرد.

این وضعیت در بیان مظلومیت امیرالمؤمنین(ع) اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراكه حضرت با وجود برخورداری از شناخت دقیق نسبت به شرایط دشمن و پیامدهای توقف جنگ، ناچار شدند در برابر فشار نیروهای خودی عقب‌نشینی كنند.

از پیشنهاد ابن‌عباس تا انتخاب ابوموسی اشعری

یكی دیگر از محورهای مهم برنامه «زلال تاریخ»، بررسی چگونگی انتخاب نماینده سپاه امام علی(ع) در ماجرای حكمیت بود.

دكتر جباری با اشاره به اینكه امام علی(ع) در ابتدا عبدالله بن عباس را برای نمایندگی سپاه خود پیشنهاد كردند، به ویژگی‌های شخصیتی و توانایی‌های او در تحلیل مسائل و حل اختلافات اشاره كرد.

با این حال، این پیشنهاد با مخالفت گروهی از افراد سپاه مواجه شد. برخی از مخالفان، نزدیكی ابن‌عباس به امام علی(ع) را بهانه قرار دادند و مدعی شدند كه نماینده حكمیت باید فردی باشد كه نسبت به هر دو طرف، یعنی امام علی(ع) و معاویه، بی‌طرفی داشته باشد.

در ادامه این مخالفت‌ها، نام ابوموسی اشعری به‌عنوان گزینه مورد نظر این گروه مطرح شد؛ فردی كه پیش‌تر نیز در جریان جنگ جمل از همراهی با امام علی(ع) خودداری كرده بود.

با وجود شناخت امام علی(ع) از مواضع و عملكرد گذشته ابوموسی، فشارهای واردشده از سوی بخشی از سپاه و ضرورت جلوگیری از تشدید اختلافات داخلی، در نهایت زمینه پذیرش این انتخاب را فراهم كرد.

بهره‌برداری دشمن از اختلافات داخلی و قبیله‌ای

از دیگر نكات تحلیلی مطرح‌شده در این برنامه، نقش اختلافات داخلی و گرایش‌های قبیله‌ای در تضعیف جبهه امام علی(ع) بود.

در این چارچوب، دكتر جباری به چگونگی بهره‌برداری جریان مقابل از شكاف‌های موجود میان گروه‌های مختلف سپاه، از جمله اختلافات مرتبط با گرایش‌های قبیله‌ای مضر و یمن، اشاره كرد.

این تحلیل نشان می‌دهد كه دشمن در كنار تاكتیك‌های نظامی و تبلیغاتی، از ظرفیت اختلافات داخلی نیز برای تغییر معادلات جنگ استفاده می‌كرد؛ به‌گونه‌ای كه فشارهای درون سپاه امام علی(ع) در نهایت به پذیرش شرایطی انجامید كه حضرت از ابتدا نسبت به پیامدهای آن آگاهی داشتند.

تلفات سنگین جنگ صفین؛ 70 هزار كشته در دو سپاه

در بخش دیگری از این برنامه، به آمار تلفات جنگ صفین و پیامدهای انسانی این نبرد اشاره شد.

بر اساس آمار تاریخی مطرح‌شده در این روایت، شمار كشته‌شدگان جنگ صفین حدود 70 هزار نفر برآورد شده است؛ از این تعداد، حدود 25 هزار نفر از سپاه امام علی(ع) و 45 هزار نفر از سپاه معاویه جان خود را از دست دادند.

همچنین به منطقه رقه به‌عنوان یكی از محل‌های دفن شهدای سپاه امام علی(ع) اشاره شد؛ موضوعی كه یادآور ابعاد گسترده انسانی و تاریخی این نبرد در صدر اسلام است.